نام کاربری
رمز عبور

فراموشی رمز عبور

راهی نو برای بالا بردن سطح سلامتی وطول عمر

 تکنولوژی جدید افزایش  HRV توسط  بیوفیدبک

قبل از اینکه تکنولوژی جدید و پیشرفتهHRV  را تعریف کنم و بطور اختصاصی به جزئیات فیزیولوریک HRV   بپردازم می خواهم مزایای استفاده از آن و کاربردهای کلینیکی آن را شرح دهم ، چون خواننده اولین چیزی که برایش مهم است، فواید و مزایای کابردی آن است ، و اگر در اول متوجه شود که واقعا  شیوه ای است که می توان در کلینیک از آن برای ارتقاء سلامت انسان ها استفاده کرد ، موضوع جالب تر وجذاب تر می شود .

 

فقط من از نظر تعریف فعلا به این بسنده می کنم که HRV  عبارت است از

 variability Heart rate یعنی توانائی قلب برای تغییر پذیری

واما موارد استفاده ، این روش خیلی مهم و با ارزش است.

 

موارد استفاده HRV

1-با این روش می توان سطح سلامتی فرد را بالا برد و درنتیجه  طول عمر را زیاد کرد.

2- با انجام HRV  بیوفیدبک می توان از بیماری های قلبی عروقی و سکته های قلبی وفشارخون پیشگیری کرد.

3- با تکنیک HRV  میتوان انواع استرس و اضطراب به نحو مطلوب و بدون استفاده از دارو درمان کرد.

4- با این روش می توان در شخص یک حالت آرمیدگی ایجاد کرد.

5- به عنوان درمان کمکی در درمان بیماری های آسم ، COPD ، میگرن ، PTSD ، سندرم روده تحریک پذیر ، فیبرومیالژی ، بیماری افسردگی ، نارسائی قلب ، به کار می رود.

6- اندازه گیری میزان HRV  دقیق ترین روش تشخیص در مورد نوروپاتی دیابتیک است ، که حتی قبل از شروع علائم مربوط به نوروپاتی دیابتیک ، با اندازه گیری HRV  می توان آن را تشخیص داد و دراین مورد مقالات زیاد و مستندی در PubMed  وجود دارد که تعدادی از آنها را من درفایل بیوفیدبک  در سایت قرار داده ام .

7- با تعیین HRV  بیمه گرها برای تخمین میزان سلامتی شخص و امید به زندگی استفاده میکنند . چون وقتی برای مثال کسی را می خواهند بیمه عمر کنند ، بالا بودن  میزان HRV  فاکتور دقیقی در میزان سلامتی و فاکتوری برای کاهش احتمال بروز سکته های قلبی و عروقی خواهد بود.

8- میزان HRV  پیش بینی کننده میزان خطر بعد از سکته های قلبی است .

9- HRV training  برای کسانیکه سیگاری هستند و می خواهند سیگارشان را ترک کنند ،می تواند موثر باشد.

10- بهترین و دقیق ترین وسیله تشخیص و بررسی نحوه کارکرد سیستم عصبی خودکار است .

11- HRV  مکانیسمی است که می تواند فشارخون را تنظیم کند.

 

وحالا می پردازیم به اینکه اصلا این HRV  چیست

 

تعریف HRV :

همانطوری که عرض کردم HRV   یعنی توانائی تغییر پذیری ریتم قلب  و تغییر پذیری فاصله زمانی بین دو ضربان قلب است و موضوع تغییر پذیری ریتم قلب به ظاهر غیر قابل باور است . ولی بر خلاف تصور عموم قلب انسان مثل ساعت بطور منظم نمی زند ، واین اصطلاحی که معمولا پزشکان پس از معاینه قلب به بیماران  می گویند که قلب شما همچون ساعت می زند و هیچ عیبی ندارد ، اشتباه است و خدا نکند که قلب انسان مثل ساعت بزند .

 

ریتم قلب انسان توانائی تغییر پذیری دارد وبا احساسات و با انجام کارهای مختلف ریتم قلب نیز به طور اتوماتیک تغییر می کند . برای مثال ریتم قلب درحالت استراحت کم و درحالت دویدن بیشترمیشود و میزان تغییری که در ریتم قلب بوجود می آید HRV ،  یا تغییر پذیری قلب می نامند . برای مثال ماشینی که می خواهد از سربالائی بالا رود باید بیشتر گاز بدهید تا شتاب بگیرد و از سربالائی بتواند بالا رود ، قلب هم برای انجام کارها ی مختلف و متناسب با انرژی که می خواهد مصرف شود ،  شتاب می گیرد و برعکس در زمان استراحت شتابش را کم می کند و درنتجه آهسته تر می زند.

 

 

هرچه توانائی قلب برای تغییر ریتم زیاد باشد سالم تر است .

جالب اینجا است که حتی زمانی که ما داریم استراحت می کنیم و هیچ کاری انجام نمی دهیم ریتم قلب باز هم در نوسان است و مرتب بالا و پائین می شود. لابد خواهید پرسید که چرا ؟

 

درجواب باید بگویم که درحالت استراحت کامل نیز باز هم کاری است که ما انجام می دهیم و آن کار نفس کشیدن است ، لازم است بدانید که درحالت دم ریتم قلب بالا میرود ودر حالت بازدم پائین می آید و با هر دم سیستم سمپاتیک فعال میشود و با هر بازدم سیستم پاراسمپاتیک فعال می شود . ودر تمام طول عمر یک جنگ و جدالی بین سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک درجریان است  ، که این توانائی تغییر پذیری ریتم قلب با تنفس را  RSA  یا Respiration  sinus arrhythmia می نامند . معمولا در کلینیک ما میزان تغییر پذیری ریتم قلب در حالت استراحت را اندازه گیری می کنیم.

 

باید بدانیم که میزان HRV  با سن نیز تغییر می کند بطوریکه  با بالا رفتن سن ازمیزان آن کاسته می شود و بطور معمول در جوانان 20 ساله میزان آن 20 و در یک فرد 50 ساله میزان آن 10 و یا پایین تر است . و برای یک ورزشکار میزان HRV  خیلی بالاتر است.

 

ومیزان HRV  با قد و جنس نیز می تواند متغیر باشد ، بطوری که هرچه قد بیشتر و دایره گردش خون وسیع تر و حجم خون زیاد تر باشد ، میزان آن زیاد خواهد بود.

 

HRV  چیزی نیست که انسان بتواند آن را بدون ابزار بخصوصی تشخیص دهد ویا احساس کند.

 

میزان HRV  هرچه بیشتر باشد ، میزان سلامتی و امید به زندگی بیشتراست و اگر میزان HRV  زیاد باشد شخص در مقابل ناملایمات زندگی و استرس و اضطراب و انواع بیماری ها بهتر می تواند دوام بیاورد و طول عمر بیشتری خواهد داشت .

 

خوشبختانه با بیوفیدبک می توان میزان HRV  را تقویت کرد و یا بالا تر برد .

HRV   نمادی از نحوه کار سیستم عصبی خودکار یعنی سمپاتیک و پاراسمپاتیک است .

این را باید به خاطر داشته باشیم که همیشه دو سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک در جدالند و در حالت نرمال این جدال نباید برنده ای داشته باشد ، و یا نباید زور یکی نسبت به دیگری بیشتر باشد ، در غیر این صورت انواع بیماریها و علائم مربوط به سیستم عصبی خودکار به وجود می آید . مثلا فردی که به بیماری اضطراب دچار می باشد ، به علت برتری سیستم سمپاتیک نسبت به پاراسمپاتیک است وبالانس و تعادل بین این دو سیستم به هم می خورد و درنتیجه آن علائم ونشانه های مربوط به اضطراب بوچود می آید .

 

 

علائمی که مربوط به اختلال در سیستم عصبی خودکار است  می توان به صورت زیر خلاصه کرد.

عدم توانائی و یا کاهش میزان تغییر پذیری ریتم قلب ، شانس زیاد برای ابتلا به سکته قلبی و یا سایر بیماری های قلبی عروقی  ، هیپوتانسیون ارتوستاتیک ، یعنی موقعی که بیمار از حالت نشسته به حالت ایستاده درمی آید فشار خونش افت می کند و دچار سرگیجه می شود.

 

ممکنست در حالت استراحت نیز طپش قلب داشته باشد ، عدم توانائی برای انجام ورزش و فعالیت های بدنی دارد ، اختلالات گوارشی و یبوست و اسهال و عدم کنترل ادرار و مدفوع واختلالات مربوط به کلیه و مجاری ادراری و واختلال در فعالیت های جنسی ، خشکی پوست و اختلال تعریق ممکنست وجود داشته باشد .

 

خوشبختانه در بعضی از موارد و با تشخیص بموقع ودرمان مناسب و تمرین های بیوفیدبک می توانیم جلوی پیشرفت این علائم و عوارض را بگیریم .

 

باید بدانید که دقیق ترین و کاربردی ترین و بهترین وسیله غیرتهاجمی برای تشخیص بیماریهای مربوط به دستگاه عصبی خودکار اندازه گیری میزان HRV  است.

 

اندازه گیری HRV در بیماران دیابتی برای تشخیص زودرس نوروپاتی دیابتی که سیستم اعصاب خودکار را درگیر کرده بهترین و مناسب ترین وسیله تشخیص است که حتی مدت ها قبل از بروز علائم می توان احتمال بروز بیماری نوروپاتی را پیش بینی کرد.

 

 

منابع اصلی HRV

- منشائ اصلی سیستم اتونوم یا سیستم عصبی خودکار وبیشتر از همه عصب واگ یا عصب شماره 10 جمجه است که با ترشح استیل کولین در آن دخالت دارد.

وسیستم سمپاتیک که ترشح اپی نفرین و نوراپی نفرین می شود.

- دومین منشاء HRV  بارورسپتورها است که توانائی تغییر قطر عروق را دارند ، که می تواند فشار خون را زیاد یا کم کند.

 

 

 

فیزیولوژی HRV

باید بدانیم که قلب توسط دوتا گره سینوسی یکی در ناحیه دهلیز بنام  SA node  و یا  Sinoatrial  و دیگری بنام گره سینوسی بطنی یا  AV node  و یا Atrioventricular کنترل می شود . که این گره های سینوسی از سیتم اعصاب هیچ سیگنالی را دریافت نمی کند و بطور کاملا اتوماتیک وتوسط خودشان تحریک می شوند ، یعنیSelf excitable     هستند .و اگر آنها را حتی از بدن جدا کنیم بازهم در خاج از بدن قابل انقباض خواهند بود.

 

بهتر است بمنظور دقت عمل بیشتر HRV  را درساعات مختلف روز مانند شب ویا روز و یا وقتی که شخص به مسافرت بین المللی می رود و ساعات خواب و بیداری بهم می خورد نیز انجام داد ، در مراحل مختلف خواب نیز تغییراتی در سیستم عصبی خودکار بوجود می اید ، که مرحله خواب REM را شامل می شود  ، در افراد سالم وفقط در مرحله Non rem  ، قسمت HF  طیف قدرت ، افزایش می یابد.

 

درضمن میزان HRV  با تمرینات ورزشی مداوم و توان بخشی بیشتر می شود.

همچنین HRV  با استراحت طولانی در بستر کاهش پیدا میکند ، و درضمن با بی وزنی که در فضانوردان ایجاد می شود میزان HRV  تغییر می یابد.

 

اگراز میزان فعالیت  های فیزیکی روزانه  فرد کاسته شود HRV  نیز کاهش یافته و توانائی مقابله فرد در برابر استرس های روزانه کم می شود، تا حدی که حتی کوچکترین استرس وارد شده می تواند منجر به حادثه قلبی عروقی  وسکته قلبی وحتی مرگ شود.

 

عقیده مربوط به افزایش قدرت تحمل قلب و افزایش HRV  باورزش و تمرین عقیده تازه ای نیست و اغلب پزشکان تمرینات ورزشی و تکنیک های کنترل استرس و یوگا را توصیه می کردند ، تا این که در دهه های اخیر روش نوین استفاده از بیوفیدبک با تکنولوژی دقیق و پیشرفته ابداع شده ، که با بهره گیری از وسایل سنجش دقیق تر وبا پروتکل های حساب شده می توان میزان توان سلامتی شخص را با تمرینات بیوفیدبک بالا برد.

 

 

علل تغییردر HRV

در جریان بیماری های قلبی و غیر قلبی زیر کاهش پیدا می کند

  1. انفارکتوس میوکارد یا سکته قلبی
  2.  نوروپاتی دیابتیک
  3. پیوند قلبی
  4.  میوپاتی های قلبی  یا بیماری های عضلانی قلب
  5. نارسائی قلب
  6. تتراپلژی یا فلج هر چهاردست و پا

 

 

 

روش های مختلف اندازه گیری HRV

قبل از شروع روش های مختلف اندازه گیری HRV  لازم است چند تا تعریف از ریتم یا فرکانس ، آمپلیتود ، power  یا قدرت و رزونانس داشته باشیم .

ریتم  یا ریت قلب عبارت است از تعداد ضربان قلب درواحد زمان که معمولا در مدت زمان یک دقیقه محاسبه می کنند.

آمپلیتود : عبارت است از اختلاف بین پائین ترین و بالاترین نقطه در هرسیکل است

Power spectrum  یا طیف قدرت :نشانگر آمپلیتود سیگنال نسبت به فرکانس است ، وآن اغلب بصورت توان دوم آمپلیتود به فرکانس است . و سیگنالی که فرکانس آن کمتر است از لحاظ قدرت بیشتر از سیگنالی است که فرکانس آن بیشتر است .

 

 

متد اندازه گیری HRV

دوروش برای اندازه گیری HRV   وجود دارد روش اول برمبنای زمان و روش دوم برمبنای فرکانس

1-برمبنای زمان : در این روش ازمحاسبات آماری استفاده می کنند ، و روش کار بدین ترتیب است که برای معمولا مدت 24 ساعت از بیمار الکتروکاردیوگرافی می گیرند ، البته می توان بجای 24 ساعت زمان های دیگری را چه کمتر وچه بیشتر تعیین کرد وهرچه مدت زمان انجام الکتروکاردیوگرام بیشتر باشد نتیجه آماری بدست آمده دقیق تر خواهد بود ولی معمولا آنچه مرسوم  است مدت زمان را 24 ساعت می گیرند.

 

خود روش برمبنای زمان می تواند چندین نوع باشد:

الف – تمام فاصله هایNN intervals  که همان RR   است اندازه میگیریم که البته این کار توسط نرم افزار به راحتی در مدت 24 ساعت در می آورد و از روی آنها میزان تغییر پذیری را می توانیم محاسبه کنیم .

 

ب – در این روش اختلاف  بین NN intervals  ها محاسبه می شود.

که این محاسبات را می توان در EKG  انجام شده در مدت 24 ساعت انجام داد و یا قسمتی از آن را

می توان انتخاب نمود و محاسبه کرد.

HRV  که بدین ترتیب به دست می آید درحالات مختلف خواب و بیداری ، استراحت و کار خواهد بود.

ساده ترین فرم  Standard deviation of the NN intervals - (SDNN)  که آن ریشه دوم اختلاف است.

 

ج- NN50  - عبارت از درصد تعداد کل  NN intervals  که به صورت متوالی بیشتر از 50 میلی ثانیه تغییردارند .

 

د-  Peak to trough عبارت از تفاضل کوتاه ترین  RR interval  درزمان دم و بلندترین RR

 interval   درزمان بازدم می باشد ، که معمولا درکلینیک از این روش استفاده می شود ویا می توان گفت که بطور ساده تفاضل بین حداقل و حداکثر ریتم قلب دردوره یک سیکل تنفسی پیش می آید وهرچه این اختلاف بیشتر باشد ،HRV  بیشتر است . باید درنظر داشت که مدت زمان ثبت HRV  باید از پنج دقیقه بیشتر باشد ، وهرچه مدت زمان بیشتر باشد ، نتیجه بدست آمده دقیق تر است .

 

اندازه گیری HRV  برمبنای فرکانس

آنالیز طیف قدرت یا Power spectrum

دراین روش از یک الگو ریتمی بنام FFT یا Fast fourier transform  استفاده می شود.

بدین ترتیب که امواج حاصل از ریتم قلب توسط FFT  به فرکانس های تشکیل دهنده مربوطه تجزیه

می شود و مثل منشوری عمل می کند که نورسفید را به رنگ های تشکیل دهنده اش یعنی قوس و قزح تجزیه می کند. دستگاه بیوفیدبک همانند منشور عمل کرده وریتم قلب را به اجزاء مختلف فرکانس های  تشکیل دهنده اش تجزیه می کند ، که این تجزیه فرکتنس ها به سه دسته تقسیم می شوند .

 

High frequency -  (HF) و Low frequency - (LF) و Very low frequency – (VLF)که سیگنال مربوط به تون واگال می باشد .

 

1-HF – درمحدوده 0.4-0.15 قراردارند ، که این قسمت ازسیگنال مربوط به تون واگال می باشد .

و مربوط به ریتم قلب که درارتباط با اعصاب پاراسمپاتیک است .

2 –LF  که در محدوده بین 0.15 -0.05 که این قسمت از سیگنال های ریتم قلب مربوط به رفلکس های بارورسپتور وبرای ثابت نگه داشتن فشارخون است و در موقع تمرین تنفسی معمولا در محدوده HZ

 0.1که برابر با 6 بار تنفس در دقیقه است ایجاد فرکانس رزونانس تنفسی می کند.

که این پیک به نام Meditator peak  نامیده می شود ، چون این حالت توام با بیشترین حالت آرامش روانی می باشد.

VLF که در محدوده 0.05 – 0.005 است ، که این قسمت از ریتم قلب تاثیر سیستم سمپاتیک است .

 

نسبت LF/HF که در بعضی از دستگاه های نوروفیدبک وجود دارد واین قسمت نشان دهنده میزان قدرت LF  به HF می باشد و مربوط به بالانس فعالیت بین سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک است .

 

​​

 

1-بالاترین پیک RF  است

2-بالاترین اختلاف Max-Min  یا اندازه گیری Peak to trough

 

 ​​​ 

 

دراین تصویر رنگ آبی مربوط به تنفس و رنگ بنفش مربوط به ریتم قلب است ، ملاحظه می فرمائید که هماهنگی کامل و رزونانس ندارند.

 

 

تمرین RF  مثل تمرین ورزش است ، ولازم نیست در زندگی روزانه و بطور مداوم بکارگرفته شود ، تمرین آن مثل ورزش برای بهبود سلامتی خوب است ، ولازم نیست که شخص همیشه و به طور مداوم ورزش کند  و برای مثال اگر 3 بار در هفته به مدت نیم ساعت ورزش کند ، برای سلامتی او موثر خواهد بود. و اگر شخص بتواند روزانه به مدت 30-20 دقیقه این تمرین ها را انجام دهد ، باعث تقویت سیستم عصبی اتونوم می شود.

 

 

تغییرات HRV  در ارتباط با بیماری ها و موارد پاتولوژیک:

  1. میزان HRV درجریان بعضی از بیماری های قلبی و غیرقلبی تغییر می کند .

  2. انفارکتوس میوکارد و سکته های قلبی

  3. نارسائی قلب

  4. بیماری های ناشی از عملکرد غیرطبیعی قلب

  5. نوروپاتی دیابتیک

  6. تتراپلژی یا فلج هر 4 اندام

  7. پیوند قلب

 

تاثیر فعالیت های ورزشی بر HRV

فعالیت های ورزشی از میزان مرگ و میر و مرگ های ناگهانی ناشی از بیماریهای قلبی عروقی می کاهد.  انجام مرتب تمرینات ورزشی موجب ایجاد تعادل در سیستم عصبی اتونوم می شود. مطالعات تجربی اخیر نشانگر تاثیر ورزش منظم برروی سیستم واگ است ، که میتواند درثبات فعالیت الکتریکی قلب تاثیر گذارباشد.

 

 

چگونگی بررسی سیگنال مربوط به ضربان قلب

دوروش برای بررسی ضربا ن قلب وجود دارد

 

1-انجام الکتروکاردیوگرافی

با استفاده از Blood volume pulse (BVP)  یا photoplethysmography

در هردو روش میزان ضربان قلب در دقیقه و فواصل بین دوضربان متوالی  وتغییراتی که در فواصل بین ضربان ها وجود دارد قابل محاسبه است .از نتایج به دست آمده از فواصل بین دو ضربان متوالی با استفاده از پروسه های ریاضی ، می توان روش های استاندارد مختلف اندازه گیری توسط بیوفیدبک را به دست آورد.

درموقع تمرین HRV  توسط بیوفیدبک لازم است که سنسور تنفسی نیز وصل شود و هدف از آن انجام تمرینات تنفسی برای بالا بردن میزان Respiratory sinus arrhythmia  می باشد.

سنسور تنفسی با بالا و پائین رفتن سینه یا شکم در زمان تنفس کار میکند.

نحوه بستن سنسور BVP

این سنسور را می توان به بند انتهائی هر یک از انگشتان دست بست ، ونیازی به آماده سازی قبلی نیست و کافی است توسط بند الاستیکی  که در خود سنسور تعبیه شده به دور قسمت گوشتی بند اول یکی از انگشتان بسته شود .

 

 

 

هردو سنسور الکتروکاردیوگرافی و BVP   غیرتهاجمی می باشند و به منظور تشخیص نحوه فعالیت فیزیولوژیک مخصوص مربوط به ریتم قلب هستند ، اما اصول وچگونگی عملکرد آنها متفاوت است .

سنسور BVP  نسبت به نور ، فشار و حرکت حساس است . واگر سنسور شل بسته شود ، به طوریکه نور به حسگر سنسور نفوذ کند ، آرتیفکت ایجاد خواهد کرد. و اگر انگشتان مراجع ریز باشد ، می توان آن را به انگشت سبابه بست.

محکم بستن سنسور موجب می شود که جریان خون انگشت قطع شود ودر نتیجه سنسور آرتیفکت ایجاد می کند و نمی تواند بدرستی عمل کند . موقع بستن سنسور به دور انگشت دست در حالتی که حداکثر سیگنال را می دهد ، باید در آن حالت سنسور قرارداده شود .

تا حدالامکان لازم است پس از بستن سنسور BVP مراجع دیگر دستش را حرکت ندهد. وبهتر است که دستش را در روی ران قرارداده و بی حرکت وآرام باشد.

 

طرز بستن سنسور تنفسی :

 

 

بهتر است که این سنسور برروی شکم بسته شود، و حسگر آن در جلو قرارگیرد ،  میزان سفتی سنسور باید طوری باشد که مراجع کاملا راحت باشد  ، و برای بستن آن لازم است ، از مراجع بخواهیم که کاملا نفس خود را بیرون دهد و در آخر بازدم سنسور را می بندیم . این عمل باعث می شود تا حساسیت حسگر نسبت به حرکات شکم دقیق تر باشد .

 

اساس فیزیولوژیک BVP :

با هر ضربان قلب مقدار خون وارد شرئین شده تا در انتها توسط آرتریول ها و کاپیلرها به بافت های انتهای دست و پا می رسد و در آن لحظه پالسی از جریان خون ایجاد می شود که در بافت ها یک حالت انباشته شدن ناگانی ایجاد می کند ، و بعد از خون اکسیژن خود را ازدست داد ، توسط کاپیلرها وونول ها و وریدها جمع آوری شده و مجددا به قلب برمی گردد.

سنسور BVP پدیده تابش اشعه مادون قرمز ناشی از عبور جریان خون را می تواند تشخیص دهد ، و میزان نوری راکه منعکس می شود اندازه می گیرد ( چون خون قرمز است بنابراین طیف نوری قرمز منعکس می کند ) ، زمانیکه میزان خون زیاد باشد ، نور بیشتری منعکس می کند ، و در نتیجه باعث بالارفتن سیگنال می شود . زمانی که موج خون ازبین می رود ، سیگنال مجددا پائین می آید.

این شکل موجی در زمانیکه خون از بافت ها میخواهد برگردد ، و درزمان پائین آمدن بعلت انقباض قلب درحالت سیستول ایجاد یک  تورفتگی می کند که کمی این موج را بغرنج می کند ، که به آن dicrotic notch  می نامند.

 

 

 

موجی که مستقیما ناشی از انقباض ناشی از سیستول به وجود می آید.

 Dicrotic notch

موج منعکس شده 

​​​​

 

  1. آرتیفکت های مربوط به BVP

  2. حرکت سنسور

  3. حرکت بیمار

  4. بی تابی وبی قراری یا عصبی شدن بیمار

  5. سفت و محکم بسته شدن سنسور

  6. انگشتان سرد

 

 

دکتر داود آذرنگی متخصص مغزواعصاب

رئیس مرکز نوروتراپی ایرانیان

www.IRNFB.com

روزعید فطر سال 94

 

می پسندم ( 4 نفر)
اشتراک گذاری :
ارسال نظر
نام :
ایمیل :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ثبت گزارش

Copyright © 2013 OnlineSalamat.com All right reserved